آلرژی، اختلالات تنفسی و ریهبیماریعفونی

بیماری سل | انواع و درمان خانگی و دارویی

ایا بیماری سل کشنده است؟ آیا بیماری سل درمان دارد؟ آیا بیماری سل واگیردار است؟ برای دریافت پاسخ این سوالات مقاله زیر را مطالعه کنید.

سل (Tuberculosis) چیست؟

سل از دسته بیماری های عفونی است که در اثر مایکوباکتریوم های سلی ایجاد می گردد. این بیماری می تواند تمامی اعضای بدن انسان را درگیر کند و آن­ها را به این بیماری مبتلا نماید. شایع ترین شکل این بیماری، سل ریوی می باشد.

میکروب عامل این ایجاد کننده این بیماری از طریق راه های تنفسی منتقل می شود. این میکروب با وارد شدن به ریه ها، ضایعه اولیه را ایجاد می کنند. این بیماری از طریق جریان خون و عروق لنفاوی می تواند مستقیما به دیگر قسمت های بدن راه یابد و اعضای دیگر را درگیر کند.

این بیماری دارای دو نوع


Advertisement
  • فعال و
  • پنهان می باشد

نوع پنهان این بیماری هیچ نشانه ای ندارد.اما نوع فعال این بیماری می تواند باعث بروز برخی از نشانه ها در بدن گردد.

برای تشخیص این بیماری معمولاً پزشک صدای ریه فرد را گوش می دهد. همچنین ممکن است پزشک آزمایش خون یا  آزمایش پوستی روی بدن بیمار انجام دهد. دو نوع پوستی و استخوان از دیگر انواع این بیماری هستند.

بیماری سل|انواع، علل و درمان خانگی و دارویی آن
بیماری سل ریوی

بیماری سل

بیماری سل یا تب لازم از دسته بیماری هایی است که در بین عموم مردم بسیار شایع می باشد. این بیماری می‌تواند در بسیاری از موارد موجب مرگ افراد شود. این بیماری عموما به شش ها حمله می کند و سپس دیگر قسمت های بدن را درگیر می نماید.

زمانی که افراد به بیماری مبتلا می شوند، می‌توانند از طریق سرفه و عطسه باکتری را به هوا منتقل و پخش نمایند. بیشتر عفونت ها معمولاً پنهان هستند و علامتی ندارند. این بیماری شایع و مرگبار در صورتی که درمان نشود می تواند منجر به مرگ بیش از ۵۰ درصد افراد مبتلا به این بیماری گردد.

انواع بیماری سل

این بیماری دارای دو نوع عفونت متفاوت است. عفونت پنهان و عفونت فعال که در ادامه به بررسی هر یک از این دو نوع می پردازیم:

  • سل فعال: در صورتی که عفونت فعال به بدن بیمار سرایت کند، باعث بروز نشانه هایی در بدن می شود. فعال این بیماری مسری است و می تواند به بدن دیگران سرایت کند.
  • سل پنهان: در حالت پنهان بیماری، باکتری به شکل غیر فعال در بدن باقی می ماند. علاوه بر اینکه عفونت پنهان مسری نیست، هیچ نشانه‌ ای هم در بدن انسان به جای نمی گذارد. در صورتی که نوع  پنهان این بیماری درمان نشود ممکن است به نوع فعال این بیماری تبدیل گردد.

طبق تحقیقات انجام شده در خصوص این بیماری، حدود یک سوم جمعیت جهان به نوع پنهان این بیماری مبتلا هستند. در این میان ۱۰ درصد از موارد عفونت پنهان، فعال می گردند. معمولاً افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیشتر در خطر ابتلا به بیماری سل قرار می گیرند بیماران مبتلا به ایدز، سوء تغذیه و افراد سیگاری از دست افرادی هستند که سیستم ایمنی ضعیف تری دارند.

علائم بیماری سل

در صورتی که افراد به نوع پنهان این بیماری مبتلا شده باشند، هیچ علامتی را در بدن خود مشاهده نمی کنند. اما اگر فردی مبتلا به بیماری سل فعال باشد، ممکن است چنین علائمی را در بدن خود مشاهده نماید:

  • سرفه همراه با مخاط و خون
  • کاهش وزن
  • خستگی
  • از بین رفتن اشتها
  • تعریق شبانه
  • تب و لرز

در صورتی که این بیماری در بدن پیشرفت کند و درمان نشود می تواند باعث بروز علائم زیر در دیگر نقاط بدن انسان شود:

  • درد استخوان: از آنجا که این بیماری، استخوان های بدن را درگیر می کند می تواند منجر به ایجاد درد در ناحیه ستون فقرات شود. بیماری سل با تخریب مفاصل انسان باعث بروز درد در ناحیه مفاصل و استخوان ها می شود.
  • درد کبد و کلیه: از آنجا که بیماری سل در عملکرد سم زدایی کبد و کلیه ها اختلال ایجاد می کند، می تواند باعث شود که در ادرار فرد مبتلا، خون دیده شود. همچنین این بیماری می تواند باعث ایجاد درد در کبد و کلیه های فرد گردد.
  • بیماری قلبی: سل می تواند روی قلب انسان اثر بگذارد. در صورتی که این بیماری قلب را درگیر کند، قلب توانایی خود را برای پمپاژ خون از دست می دهد. این بیماری می‌تواند انسان را به بیماری مرگباری به نام تامپوناد قلبی مبتلا نماید. بیماری تامپوناد قلبی باعث می شود مایع در قلب جمع گردد و خون به همه قسمت های قلب نرسد.

تشخیص بیماری سل

برای تشخیص این بیماری، پزشک با استفاده از استریوسکوپ صدای ریه­‌ی فرد را گوش می دهد. پزشک برای اینکه مطمئن شود گره های لنفاوی متورم شده اند یا خیر، گره های لنفاوی فرد بیمار را معاینه می کند. متداول ترین راه تشخیص این بیماری، آزمایش پوستی می باشد. در این آزمایش مقداری از عصاره باکتری سل به بازوی فرد تزریق می گردد.

پس از دو سه روز پزشک، ناحیه تزریق را بررسی می نماید. در صورتی که در ناحیه تزریق برآمدگی سفت و قرمز رنگ ایجاد شده باشد، ممکن است فرد به این بیماری مبتلا باشد. باید توجه داشته باشید که آزمایش پوستی کاملاً دقیق نیست و می تواند جواب مثبت یا منفی را به پزشک اشتباه نشان دهد.

  • آزمایش خون
  • آزمایش خلط و
  • رادیوگرافی از قفسه سینه از دیگر آزمایش های جایگزین آزمایش پوستی می باشند.

تشخیص بیماری سل مقاوم یا MDR از نوع معمولی این بیماری سخت‌تر است. لازم به ذکر است که تشخیص این بیماری در کودکان نیز سخت تر و دشوارتر از بزرگسالان است.

درمان بیماری سل

در بسیاری از موارد پزشک برای فرد مبتلا به این بیماری، آنتی بیوتیک تجویز می کند. پزشک در طول درمان بیمار، سلامت عمومی، نوع و محل عفونت بیمار را بررسی می کند و با توجه به مقاومت احتمالی فرد نسبت به دارو، نوع آنتی بیوتیک را مشخص می نماید.

افرادی که به بیماری سل پنهان مبتلا هستند برای درمان به یک نوع آنتی بیوتیک نیاز دارند. اما معمولا برای افراد مبتلا به نوع فعال بیماری، چند نوع دارو تجویز می شود. افرادی که به نوع فعال این بیماری مبتلا هستند لازم است برای مدتی طولانی از آنتی بیوتیک تجویز شده استفاده نمایند. معمولا طول درمان استاندارد بیماری سل به یک دوره شش ماهه مصرف آنتی بیوتیک نیاز دارد.

عوارض جانبی داروهای تجویز شده برای درمان این بیماری بسیار نادر است . اما ممکن است به کبد برخی از افراد آسیب وارد گردد. در صورتی که هر یک از علائم زیر را پس از مصرف دارو آنتی بیوتیک مشاهده نمودید حتماً با پزشک خود صحبت نمایید:

  • تب
  • یرقان
  • استفراغ
  • حالت تهوع
  • تیرگی ادرار
  • بی اشتهایی

حتما باید توجه کنید که کامل کردن دوره درمان اهمیت بسیار زیادی دارد. حتی در صورتی که علائم بیماری در بدن شما از بین رفته است، لازم است مصرف داروها را قطع نکنید. در صورتی که باکتری در طول دوره درمان، سالم بماند می تواند در برابر داروهای تجویز شده مقاوم شود و در آینده به بیماری سل مقاوم تبدیل گردد.

همانطور که گفته شد به طور معمول برای درمان این بیماری از آنتی بیوتیک استفاده می شود. اما با توجه به نوع بیماری ممکن است داروهای دیگری نیز تجویز شود.

درمان سل پنهان یا نهفته

برای درمان نوع نهفته یا پنهان این بیماری داروی ریفامپین استفاده می شود. بسته به داروهایی که برای درمان سل نهفته تجویز می شود، ممکن است مدت زمان درمان نوع پنهان یا نهفته این بیماری ۳ الی ۹ ماه به طول بینجامد.

افرادی که به نوع نهفته این بیماری مبتلا می شوند تحت درمان قرار می گیرند تا از پیشرفت عفونت داخل بدن و تبدیل بیماری به سل فعال جلوگیری شود. پزشک برای اطلاع از وضعیت بیمار با انجام آزمایشات منظم میزان عفونت درون بدن بیمار را بررسی می نماید.

درمان سل در فاز اول بیماری

زمانی که فرد به تازگی به این بیماری مبتلا شده است، طی یک دوره ۶ ماهه تحت درمان قرار می گیرد. در دو ماه اول از آنتی بیوتیک­هایی حاوی پیرازینامید و ایزونیازید استفاده می شود. در صورتی که به بدن فرد نسبت به ایزونیازید مقاومت نشان دهد، در چهار ماه دوم درمان از داروی اتامبوتول استفاده می شود و جایگزین ایزونیازید می گردد.

 درمان سل عود کننده

برای درمان بیماری سل عود کننده لازم است که قبل از تجویز آنتی بیوتیک ها، به منظور تعیین حساسیت نسبت به آنتی بیوتیک آزمایش هایی صورت می گیرد. در صورتی که عفونت مقاوم باشد لازم است به مدت ۱۸ تا ۲۴ ماه فرد بیمار حداقل از چهار نوع آنتی بیوتیک استفاده کند.

بیماری سل|انواع علل و علائم و درمان خانگی و دارویی آن
درمان دارویی بیماری سل

آیا بیماری سل واگیردار است؟

از آنجا که علت اصلی ایجاد این بیماری، باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس می باشد، می‌تواند به راحتی از راه‌های مختلف در هوا منتشر شود. در صورتی که فرد مبتلا، سرفه کند یا عطسه بزند می تواند این باکتری را در هوا منتشر نماید.

باکتری این بیماری به آسانی در هوا منتشر می شود اما نمی تواند به راحتی فرد را بیمار کند. معمولاً افرادی که با فرد مبتلا به بیماری سل زندگی می کنند یا در یک محل مشترک با او کار می‌کنند، ممکن است در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار گیرند. در صورتی که افراد حداقل دو هفته تحت درمان قرار گیرند دیگر ناقل بیماری نمی باشند.

 

پیشگیری از ابتلا به بیماری سل

بهترین راه برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری، حضور نیافتن در محلی است که بیمار در آنجا قرار دارد. بهتر است فرد مبتلا برای پوشاندن کامل دهان خود از ماسک استفاده کند. افراد می‌توانند برای جلوگیری از گسترش باکتری ایجاد کننده سل در هوا، از سیستم تهویه استفاده نمایند.

  • واکسن ب ث ژ: واکسن باسیل کالمت گورین با نام واکسن ب ث ژ نیز شناخته می‌شود و برای پیشگیری از ابتلا به سل استفاده می گردد.
    این واکسن از باسیل ضعیف شده بیماری سل گاوی ساخته می شود و نام آن برگرفته از کاشفین این واکسن یعنی آلبرت کالمنت و کامل گرین می باشد.
    واکسن ب ث ژ می تواند برای یک دوره ۱۵ ساله فرد را از ابتلا به این بیماری محافظت نماید. با توجه به جغرافیای انسانی و آزمایشگاهی میزان قدرت اثر این واکسن متفاوت می باشد.
    در کشورهای مختلف این واکسن به بدن کودکان تزریق می‌شود و از ابتلای آنان به این بیماری جلوگیری می کند. این در حالی است که در کشور آمریکا مصرف عمومی واکسن ب ث ژ توصیه نمی گردد. واکسن ب ث ژ در بزرگسالان تاثیر چندانی ندارد و حتی می تواند به روی نتایج آزمایش پوستی تاثیر بگذارد.
    واکسیناسیون  ب ث ژ وجود ندارد، بعضی از کشورها فقط استفاده از آن را توصیه می کنند و برخی دیگر که برنامه های ایمن سازی را اجرا کرده اند.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری سل هستند؟

همانطور که اشاره شد افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیشتر در معرض خطر ابتلا به سل فعال قرار می‌گیرند. مصرف تنباکو می تواند خطر ابتلا به این بیماری را در افراد افزایش دهد. تقریبا ۸ درصد از موارد ابتلاء به سل، به دلیل مصرف دخانیات می باشد.

افراد زیر نیز ممکن است به بیماری سل مبتلا گردند:

  • دیابت
  • بیماری شدید کلیه
  • سرطان های سر و گردن
  • درمان های سرطان مانند شیمی درمانی
  • وزن بدن کم و تغذیه نامناسب
  • افرادی که داروهایی برای پیوند اعضا مصرف می کنند.
  • افرادی که از داروهای خاصی برای درمان آرتریت روماتوئید ، بیماری کرون و پسوریازیس استفاده می کنند.
  • نوزادان و کودکان خردسال

مسافرت به کشورهایی است که در آنها این بیماری بسیار شایع و رایج است می تواند احتمال ابتلای افراد به این بیماری را افزایش دهد. در ادامه به بررسی کشورهایی که بیشترین آمار ابتلا به این بیماری را دارند می پردازیم:

  • آفریقا
  • افغانستان
  • پاکستان
  • هندوستان
  • بنگلادش
  • اندونزی
  • چین
  • فیلیپین
  • ویتنام
  • روسیه
  • آمریکای شمالی

درمان گیاهی‌بیماری سل

  • سیر:سولفوریک موجود در گیاه سیر باعث می شود که میکروب و باکتری های مضر از بین بروند. خاصیت ضد باکتریایی و آلیسین موجود در این گیاه مانع رشد باکتری عامل ایجاد کننده سل می شود. شما می توانید مقداری سیر له شده را به همراه یک فنجان شیر جوشانده میل فرمایید. لازم است که از مخلوط شیر و سیر به مدت چند ماه استفاده کنید.
  • پرتقال‌ :میوه پرتقال به دلیل داشتن مواد معدنی می تواند برای درمان این بیماری مفید واقع گردد. مصرف آب پرتقال باعث می شود که ایمنی بدن افزایش یابد. شما می توانید یک لیوان آب پرتقال تازه را به همراه کمی نمک و یک قاشق غذاخوری عسل مخلوط نمایید و دوبار در روز از آن مصرف کنید.
  • موز:مواد مغذی و کلسیم موجود در میوه موز باعث می‌شود که سیستم ایمنی بدن تقویت شود. این میوه می‌تواند به کاهش سرفه و تب کمک شایانی کند. شما می‌توانید روزانه یک عدد موز را به صورت خام مصرف نمایید.
  • نعناع:از آنجا که گیاه نعنا دارای خواص ضد باکتری می باشد، برای درمان این بیماری مورد استفاده قرار می گیرد. نعناع ارگان های مختلف بدن را احیا می کند و باعث جلوگیری از ایجاد عوارض جانبی خطرناک داروهای درمان بیماری سل در بدن می شود. یک قاشق چای خوری آب نعناع را به همراه یک قاشق چای خوری عسل و سرکه و نصف فنجان آب هویج مخلوط نمایید. هر چند ساعت یکبار مقداری از این محلول را بنوشید.
  • چای سبز:آنتی اکسیدان موجود در چای سبز باعث تقویت سیستم ایمنی بدن می شود. چای سبز دارای  ترکیبات پلی فنل است. این ترکیبات از تکثیر باکتری ایجاد کننده این بیماری جلوگیری می کنند. شما می توانید چای سبز را از بازار خریداری کرده و روزانه از دمنوش آن استفاده نمایید.

بیماری سل استخوان (Bone tuberculosis) چیست؟

زمانی که فرد به بیماری سل مبتلا می شود، ممکن است باکتری به خارج از ریه های فرد منتشر گردد  و گسترش یابد. این بیماری می تواند از طریق غدد لنفاوی به استخوان ها ستون فقرات یا مفاصل منتقل گردد. سل استخوان یک بیماری بسیار نادر است. اما از آنجا که بیماری ایدز همواره در حال پیشرفت و افزایش در میان مردم می باشد این بیماری نیز در حال افزایش است.

این بیماری تا حدی در کشورهای مختلف، توسعه یافته است. تشخیص بیماری سل استخوان بسیار دشوار است و در صورتی که درمان نشود، می تواند مشکلات جدی را در بدن ایجاد کند. در نتیجه این بیماری، سفتی و آبسه در مفاصل آسیب دیده ایجاد می شود. سل استخوان، مفاصل لگن و زانو را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد.

همانطور که گفته شد تشخیص این بیماری استخوان به ویژه سل نخاعی بسیار دشوار است در مراحل اولیه ابتلا به این بیماری فرد دردی را احساس نمی کند و بیمار هیچ علامتی ندارد. گاهی ممکن است این بیماری در ریه ها خنثی باشد و بیمار به هیچ عنوان از وجود این بیماری اطلاع  نیابد.

هنگامی که این بیماری پیشرفته شده باشد علائمی خطرناک را در بدن ایجاد می کند این علائم عبارتند از:

  • کوتاه شدن اندام در کودکان
  • عوارض عصبی
  • ناهنجاری های استخوانی
  • پاراپلژی
بیماری سل| انواع، علائم و درمان خانگی و دارویی
روز جهانی بیماری سل و پیشگیری از آن

راه های درمانی بیماری سل استخوان

همانطور که گفته شد بیماری سل استخوان می تواند باعث بروز عوارض جانبی بسیار دردناکی در بدن افراد می گردد. در صورتی که افراد به طور منظم از داروها استفاده نمایند آسیب ایجاد شده قابل برگشت است. هر چه زودتر بیماری سل استخوان تشخیص داده شود مصرف آنتی بیوتیک ها می تواند به درمان آن کمک کند.

انواع بیماری سل استخوان

این بیماری می تواند هر یک از اندام های زیر را درگیر کند:

  • ستون فقرات
  • مفصل ران
  • آرنج
  • مفصل زانو
  • مفصل مچ پا
  • سل اندام فوقانی

چه داروهایی برای درمان بیماری سل استخوان تجویز می‌شود؟

برای درمان این بیماری لازم است داروهایی مانند

  • ریفامپین
  • اتامبوتول
  • پیرازین آمید مصرف شود.

لازم است که داروهای ذکر شده به مدت ۶ تا ۱۸ ماه مورد استفاده قرار گیرند.

بیماری سل پوستی چیست؟

عامل ایجاد این بیماری پوستی باکتری مایکوباکتریوم کلوزیس می باشد. این باکتری با نام باسیل کخ نیز شناخته می شود. بیماری سل پوستی انواع مختلفی دارد که در ادامه به بررسی هر یک از انواع مختلف سل پوستی می پردازیم:

  1.  سل پوستی وارتی :در صورتی که فردی به بیماری پوستی وارتی مبتلا شود ضایعاتی برجسته مانند زگیل روی بدن او پیدا می شود. با گذشت زمان این برجستگی ها بزرگ­تر می شوند و ممکن است به صورت یک پلاک قرمز یا قهوه ای رنگ در آیند. این پلاک ها بسیار زمخت و سفت می باشند.
  2. شانکر سل :شانکر بعد از تلقیح میکروب عامل بیماری، روی پوست فرد ایجاد می گردد. در صورتی که فردی به این نوع از سل پوستی مبتلا شود علائم و ضایعات آن را بعد از ۲ الی ۴ هفته در بدن خود مشاهده می کند. ضایعات پوستی بیماری شانکر به صورت دانه یا برجستگی های قرمز رنگ روی پوست ایجاد می شود. این ضایعات و برجستگی ها بدون درد هستند اما حالت سفتی دارند. با گذر زمان این ضایعات به زخم تبدیل می‌شود که می‌تواند برای بیمار بسیار آزاردهنده باشد. به مرور زمان ضایعات شانکر سل خود به خود بهبود می یابند اما آثار آن­ها به روی بدن باقی می ماند.
  3. اسکروفولودرما :ضایعات پوستی اسکروفولودرما به صورت توده و ندول های زیر پوستی نمایان می شوند. این ندول ها حالتی مواج دارند و با گذر زمان به نکروز تبدیل می‌شوند. زمانی که ندول ها به نکروز تبدیل شوند، ترشحاتی از آن‌ها خارج می شود.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به بیماری سل پوستی قرار می گیرند؟

طبق تحقیقات انجام شده در زمینه نوع پوستی این بیماری، دانشمندان دریافتند، بیشتر بانوان به این بیماری پوستی مبتلا می شوند. لازم به ذکر است که در شهر زاهدان واقع در کشور ایران، بسیاری از افراد به بیماری سل پوستی دچار می شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورتی که هر یک از علائم ذکر شده را در بدن خود مشاهده کردید، با کادر درمان سایت پذیرش ۲۴ تماس بگیرید. کادر حاذق و فعال سایت پذیرش ۲۴ می توانند شما را در زمینه این بیماری راهنمایی نمایند و در صورت نیاز به پزشک متخصص ارجاع دهند. شما می توانید با مشاور آنلاین پذیرش ۲۴ در هرساعت از شبانه روز با پزشک آنلاین عفونی در ارتباط باشید.

مشاوره آنلاین بیماری سل


Advertisement

تیم تولید محتوای پزشکی و سلامتی پذیرش24

تیم تحریریه پذیرش24 متشکل از پزشکان متخصص و پرستاران دارای مجوز، مترجمان و نویسندگان با تجربه در حوزه تولید محتوای پزشکی و سلامتی تمام تلاش خود را در جهت اطلاع رسانی و آگاهی سازی کامل و جامع در خصوص داروها، بیماری‌ها و سایر اطلاعات سلامتی برای استفاده عمومی کاربران پذیرش24 از منابع معتبر علمی به کار می‌بندد.
guest
0 پرسش و پاسخ
Inline Feedbacks
نمایش همه نظرات
دکمه بازگشت به بالا